Select background

Algemeen
Het wierdedorp Termunten - met haar rechthoekige structuur - ontstond in de vroege middeleeuwen op een oeverwal van de Munte of Termunter Aa. Op de hoge wierde werd in 1258 het cisterciënzerklooster Menterne of Termunt gesticht door de abdij te Aduard. Rond 1300 werd de Munte afgedamd en voorzien van een uitwateringssluis of zijl; deze wordt voor het eerst genoemd in 1391. Na de verwoesting van het klooster in 1569 gebruikte men het sloopmateriaal voor het herstel van de zeedijk. Voor een betere afwatering werd in 1600-1601 het Termunter Zijldiep gegraven. Een stormvloed in 1686 verwoestte de zijl, waarna de stad Groningen in 1724 de huidige overkluisde sluis liet bouwen. In 1870 kwam aan de oostzijde een nieuwe sluis tot stand. Tussen beide sluizen verrees in 1930-1931 een gemaal. De oude buitenhaven, in gebruik bij garnalenvissers, kwam binnen de in 1972 in het kader van de Deltawet aangelegde nieuwe zeedijk te liggen. De zijl en omgeving zijn een beschermd gezicht.

Exterieur
De Hervormde kerk (P. Muntinghepad ongummers) is een eenbeukige kerk met recht gesloten koor en lage geveltoren, gelegen op een verhoogd kerkhof. De mogelijk aan Sint-Ursus gewijde voormalige kloosterkerk, een kruiskerk, moet een imposant bouwwerk zijn geweest. De nu `slechts' resterende viering met koor maakt al indruk.Van de oudste, wellicht vroeg-twaalfde-eeeuwse, kerk is inwendig in het midden van de noordwand een restant bewaard gebleven. In het derde kwart van de dertiende eeuw werd deze kerk vervangen door een als kloosterkerk gebouwde kruiskerk, waarvan resten van de viering en het volledige koor behouden zijn. Dit recht gesloten koor met topgevel is een fraai voorbeeld van rijk gedetailleerde romano-gotiek. Het muurwerk wordt geleed door hoge nissen met gedrukte spitsbogen; in de nissen zitten ronde lichtopeningen en daarboven smalle rondboogvensters dan wel blindnissen met siermetselwerk. De topgevel heeft vijf diepe, klimmende nissen met dubbel kraalprofiel. Het koor staat op een basement van geglazuurde baksteen. In 1569 is het klooster door de Geuzen geplunderd en door brand vernield. De dwarsarmen zijn aan het eind van de zestiende eeuw gesloopt en het schip in de zeventiende eeuw, waarna de openingen van de viering zijn dichtgemaakt. In de negentiende eeuw heeft men de westgevel beklampt en voorzien van een dakruiter. Na zware oorlogsschade in 1945 werd de kerk in 1951 gerestaureerd naar plannen van A.R. Wittop Koning en R. Offringa. Daarbij is de huidige geveltoren tot stand gekomen.

Interieur
Het interieur van het koor is bij de restauratie voorzien van een nieuw gewelf. Het oorspronkelijke meloenvormige koepelgewelf is waarschijnlijk al in 1741 afgebroken. De benedenzone van het koor heeft ronde lichtopeningen gevat in colonnetten gescheiden siervelden me boogfries. De bogen rond de geprofileerde vensters daarboven worden gedragen door colonnetten. De kerk bevat een romaans doopvont uit omstreeks 1200.

Klik op een foto voor de diaserie

Bronnen
Monumenten in Groningen (ISBN: 90-400-9258-3)
Alle Middeleeuwse kerken van Harlingen tot Wilhelmshaven (ISBN: 978-90-330-0558-9)