Algemeen Het wierdedorp Spijk, met haar kenmerkende radiale structuur, ontstond op een kwelderwal. De bewoningsgeschiedenis gaat mogelijk terug tot de zevende de of zesde eeuw voor Christus. Het dorp wordt voor het eerst genoemd in 1246. Het verloop van de oudste – elfde-eeuwse - dijk in de Fivelboezem is in Spijk nog herkenbaar aan het huidige tracé van de Grote- en Kleine Dijkstraat. Zowel in 1686 als in 1717 werd met uitzondering van de kerk nagenoeg alle bebouwing door stormvloeden verwoest. Het radiale karakter van het wierdedorp is gaaf bewaard gebleven met een dubbele ringweg en ringgracht rond het centraal gelegen kerkterrein. In het begin van de 20ste eeuw is de bebouwing uitgebreid en verdicht langs de uitvalswegen, zoals de Noordelijke- en de Zuidelijke Hoofdweg. Spijk is een beschermd dorpsgezicht.
Exterieur De Hervormde kerk (’t Loug 1) is een gepleisterde, driezijdig gesloten zaalkerk met dwars arm aan de noordzijde; de grotendeels ingebouwde westtoren met gepleisterde hoekblokken is voorzien van een bekroning met twee opengewerkte koepeltjes boven elkaar. De kerk kreeg het zwaar te verduren in 1589 toen Staatse troepen het dorp plunderden. De middeleeuwse dorpskerk werd in 1676, deels met de oude muren, geheel herbouwd "nadat eenige jaren bevorens de oude Kerk met verscheide na by staande huizen door ongeluk was afgebrand". Het gebouw kreeg toen een driezijdige koorsluiting en een houten tongewelf. De kerk werd in 1711 met een "fraay Torentje verciert", waarbij de oude spitse dakruiter op het westeinde werd vervangen door een nieuwe spits. In juli 1805 werd opnieuw een vernieuwing van de kerk aanbesteed. In november 1813 werden het dorp en de kerk voortdurend overvallen door Franse troepen uit Delfzijl. De aanbouw aan de noordzijde dateert uit 1848, de bepleistering van de kerk is later in de 19de eeuw aangebracht. De toren verrees in 1902 naar ontwerp van o. de Leeuw Wieland ter vervanging van een dakruiter uit 1711.
Klik op een foto voor de diaserie van het exterieur
Interieur Het interieur wordt gedekt door een balkenzoldering. Tot de kerkinventaris behoren een preekstoel uit 1902, gemaakt met onderdelen van een zeventiende-eeuwse preekstoel, en een orgel gebouwd door L. van Dam & Zn. (1884). De kerkvloer bevat enkele zeventiende- en achttiende-eeuwse grafzerken, onder meer voor Jan Ubbena (overleden in 1637) en Willem Ubbena toe Spyck (overleden in 1654).
Klik op een foto voor de diaserie van het interieur
Bronnen Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk Monumenten in Nederland (ISBN: 90-300-9258-3)
