Algemeen Het wierdedorp Saaksum is gelegen in het Humsterland. Dit gebied werd (samen met het gebied Middag) vanaf de twaalfde eeuw vanuit het klooster in Aduard bedijkt. Het wierdedorp Saaksum is ontstaan in de vroege middeleeuwen. De hervormde kerk (Heralmastraat 4) is gelegen op het hoogste punt van de gedeeltelijk afgegraven wierde. Tussen 1564 en 1583 stond tussen de kerk en de huidige Heralmastraat de Heralmaborg gestaan. Het dorp is aangewezen als beschermd dorpsgezicht.
Exterieur De hervormde kerk is een driezijdig gesloten zaalkerk. De kerk, met pilasters en gepleisterde siervelden, stamt uit 1836 en werd gebouwd naar een ontwerp van D.H. Bos. De ongelede toren is voorzien van een lage, meerzijdige traptoren en stamt (blijkens een gedenksteen in het trapportaal) uit het midden van de zestiende eeuw. Later werd de toren grotendeels beklampt. De kerktoren is in 1999 gerestaureerd, waarbij het weerhaantje van nieuwe bladgoud werd voorzien.
Interieur Tot de kerkinventaris behoren een zeventiende-eeuwse preekstoel en een orgel uit 1889. Bij de bouw van het orgel is deels gebruik gemaakt van ouder pijpwerk. De kerkvloer bevat een grafzerk van ds. J.P. Engels.In de toren hangt een klok uit 1629, gegoten door Nicolas Siekmans. Op de eerste verdieping van de toren bevindt zich een dichtgezette doorgang, horend bij de voorganger van de huidige zaalkerk.
