Algemeen Het wegdorp Noordbroek ontstond in de hoge middeleeuwen op een dekzandrug op de westelijke grens van het Oldambt. In de negentiende eeuw bouwde men in het langgerekte dorp diverse grote boerderijen en aan de zuidzijde haaks daarop linten landarbeiderswoningen (Havenstraat, Scheemderstraat). Na de Tweede Wereldoorlog kwam ten noordwesten van deze kruising nieuwbouw tot stand. In 1962 vonden in de omgeving de eerste aardgasboringen plaats.
Exterieur De Hervormde kerk (Noordersingel l) is een kruiskerk met vijfzijdig gesloten koor en een vrijstaande klokkentoren. De kerk verrees in de eerste helft van de veertiende eeuw in een combinatie van romano-gotische en gotische elementen. De geleding met nissen en de verdeling in een boven- en onderzone zijn nog romano-gotisch van karakter. De grotere vensters in de bovenzone en het vijfzijdig gesloten koor zijn gotisch van vorm. De rijke detaillering toont zich in de geveltoppen van het dwarsschip en de van staafprofielen voorziene vensters. Het jaartal van de ankers uit 1720 in de westgevel heeft betrekking op de beklamping voor de middeleeuwse afsluiting. Het portaal tegen de zuidelijke dwarsarm stamt eveneens uit 1720. Bij de restauratie van kerk en toren in 1968-1972, naar plannen van R. Offringa, zijn de in 1840 aangebrachte pleisterlaag en grotere vensters weer verwijderd. Met name deze restauratie van gaf de kerk - tot dan toe grauw en vervallen van buiten en bleek van binnen - zijn kleur en grandeur terug. De vrijstaande toren of de 'Olle Dodde' (bij Noordersingel 1) is een gedrongen, ongelede toren met zadeldak tussen tuitgevels, gebouwd in de eerste helft van de veertiende eeuw. De omlijste ingang en wijzerplaten dateren uit het begin van de negentiende eeuw. De toren werd in 1974-1975 gerestaureerd. Op het kerkhof liggen ook enkele oude zerken, waaronder één uit 1593 en één uit 1603.
klik op een foto voor de diaserie van het exterieur
Interieur Inwendig wordt de ruimte gedekt door meloenvormige, door licht spitsbogige gordelbogen gescheiden koepelgewelven. Ze hebben elk acht ribben die van de grond af oprijzen, alleen in de transeptarmen zitten telkens zes ribben. In de koormuur zitten enkele nissen waaronder een sacramentsnis en een piscina. In de vrij goed verlichte kerkruimte komen de belangwekkende schilderingen in volle glorie uit. Meteen na de bouw zijn de gewelven voorzien van schilderingen in baksteenimitatie en van kleurige banden en biezen, rankwerk en enkele voorstellingen, zoals een Kroning van Maria in de noorder-transeptarm, een Christoffel in de zuiderarm en de vier evangelisten in de travee voor de viering. In een tweede fase, de eerste tientallen jaren van de 16de eeuw, zijn de fraaiste schilderingen aangebracht. Uit het derde kwart van de veertiende eeuw dateren die in de oostelijke schiptravee, evenals de evangelistensymbolen op het vieringsgewelf en de kroning van Maria in het noordtransept. Het koorgewelf heeft een vroeg-zestiende-eeuwse schildering van Christus als Rechter in het Laatste Oordeel, geflankeerd door Maria en Johannes de Doper. Uit 1599 rest een schildering met een tekst over de restauratie van het vieringgewelf. Tot de kerkinventaris behoren een zeer rijk gesneden preekstoel in late Lodewijk IV-vormen naar ontwerp van W.E. Struve (1757), een doophek en de borstwering van de galerij in de noordarm, uitgevoerd in de vormen van de overgang van Lodewijk XIV- naar Lodewijk IV -stijl, en enkele door H. Hesselink gesneden herenbanken (1805). In 1696 voltooide A. Schnitger een orgel van twintig stemmen, verdeeld over Manuaal, Rugpositief en Pedaal. De registers van het Pedaal kregen een aparte kas achter de hoofdkas. In 1730 was er een reparatie, uitgevoerd door J.G. Schnitger, broer van F.C. Schnitger. In 1752 verrichtte A.A. Hinsz uitgebreide werkzaamheden. In 1768 werd door Hinsz het orgel aangepast aan de eisen des tijds, zoals het uitbreiden van de klavieromvang naar volledig octaaf en het vergroten van het aantal stemmen, waartoe de kassen werden verdiept. De kerkvloer bevat een in 1779 ingelegde windroos met opschrift en enkele zerken, waarvan die voor Egbert Luwerts (overleden in 1603) de oudste is.
klik op een foto voor de diaserie van het interieur
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3) Het Groninger Orgelbezit van Adorp tot Zijldijk Alle Middeleeuwse kerken van Harlingen tot Wilhelmshafen
