Algemeen Noordlaren is een esdorp, ontstaan op de oostflank van de Hondsrug. Het dorp wordt voor het eerst genoemd in 1160. Aan de westzijde van het langs twee parallelle straten gegroeide dorp lagen de Noordlaarder Esch en aan de oostzijde, richting Zuidlaardermeer, de groengronden. In 1848 werd de Zuidlaarderweg verhard en kreeg het een tol op de hoek met de Vogelzangsteeg. In de loop van de tijd is het dorp op een aantal plaatsen verdicht.
Exterieur De hervormde kerk (Lageweg 8), oorspronkelijk gewijd aan St. Bartholomeüs is een eenbeukige kerk met een smaller, recht gesloten koor en een forse zadeldaktoren van drie geledingen. Het gebouw verving een houten kerkje. Het onderste deel van de toren, gefundeerd op zwerfkeien en geleed door spaarnissen, zou uit het begin van de dertiende eeuw kunnen stammen. Het versmalde koor is mogelijk nog uit de twaalfde eeuw. In de eerste helft van de dertiende eeuw kwam het gotische schip met veelvuldig versneden steunberen tot stand. Het koor kreeg in de vijftiende eeuw een hoger, gotisch kruisribgewelf. In deze periode werd ook de toren verhoogd. Het zadeldak tussen puntgevels is mogelijk zestiende- of zeventiende-eeuws, toen ook de vensters werden veranderd. In de toren hangt een kok uit 1721, gegoten door Titie Goossens. Van 1874 tot de restauratie in 1976 was de kerk gepleisterd.
Interieur Tot de kerkinventaris behoren een preekstoel met getorste zuiltjes en klankbord (1675) en een in 1876 door P. van Oeckelen gebouwd orgel. Bij de laatste restauratie (in 977) kwam op de oostwand van het schip een grote muurschildering tevoorschijn, voorstellende Christus met de Twaalf Apostelen. De kerkvloer bevat een grafzerk voor Albert Levinghe (overleden in 1639). In het catechisatielokaal hangen veertien portretten van de familie De Sitter. De kerk bezit verder avondmaalszilver uit de zeventiende eeuw en een offervlok uit 1629. Op het ommuurde kerkhof liggen onder meer negentiende-eeuwse grafstenen van de familie De Stitter en de grafkelder van Van Swinderen.
Klik op een foto voor de diaserie
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3) Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk
