Algemeen Het wierdedorp Krewerd ontstond in de vroege middeleeuwen op een hoger gelegen kwelderwal. In de late middeleeuwen kreeg het dorp met haar radiale structuur, via de Krewerder Maar en de Grote Heekt verbinding met het Damsterdiep. Naar verluidt werd de Krewerder kerk in de dertiende eeuw gesticht door een edele, rijke weduwe genaamd Thiadeke, die daarmee een oude gelofte gestand deed.
Exterieur De Hervormde kerk (Kerkpad 8) is een eenbeukige kerk met een recht gesloten koor; de westtoren heeft twee geledingen, een meerzijdige traptoren en een tentdak. De kerk verrees rond 1280 in rijpe romano-gotische stijl. De benedenzone van het muurwerk heeft spitsbogige spaarvelden, de bovenzone smalle vensters met aan weerskanten nissen met siermetselwerk. Rond 1400 werd de toren toegevoegd en het westelijke schipgewelf herbouwd. De toren had voorheen een zadeldak. In de 18de eeuw (waarschijnlijk in 1782, gezien het jaartal bij de westingang) kwam hiervoor een laag tentdak in de plaats en werd de gemetselde top van de koorgevel vervangen door een wolfsdak. De oostelijke topgevel heeft men in de negentiende eeuw gesloopt. De kerk is in 1968-1971 gerestaureerd. In oktober 1983 werden kerk en toren overgedragen aan de Stichting Oude Groninger Kerken.
klik op een foto voor de diaserie van het exterieur
Interieur Van het interieur worden de twee oostelijke traveeën overdekt door meloenvormige koepelgewelven met acht ronde ribben. De gewelven hebben een beschildering met vlechtmotieven uit omstreeks 1500. Tussen beide traveeën staat een romano-gotisch oxaal uit omstreeks 1300, bestaande uit drie gemetselde rondbogen, waarvan de middelste toegang geeft tot het koor. Deze toegang wordt afgesloten door een houten deuren met onder briefpanelen en boven vroegrenaissancistisch snijwerk met medaillons. Op de oxaalgalerij staat een orgel uit 1531 dat momenteel het oudste is in de provincie Groningen. De geschiedenis van dit orgel is bij uitzondering uitvoerig vermeld op gedenkborden aan de kas. De oudste drie vermelden respectievelijk het bouwjaar 1531, vernieuwingen in 1620 en 1687 en beschildering in 1634. Op het derde paneel aan de galerij staat bijvoorbeeld te lezen: ‘Int jaar 1620 gerepareert anno 1634 met Leteren en Schilderijen verciert’. Zeer waarschijnlijk zijn deze borden, die in het midden van de vorige eeuw zijn overgeschilderd en met een vierde bord werden aangevuld, voorheen anders gegroepeerd geweest. Dat verklaart tevens de aparte plaats van het vijfde gedenkbord onder het front, dat herinnert aan de vernieuwing in 1731 door N.A. Willenbrock in opdracht van de collatrix M.E. Ripperda. De oudste drie borden waren waarschijnlijk eens aan een uitbouw rondom de cedile van de organist bevestigd. De dispositie van dit instrument verscheen voor het eerst in 1788, in het boek van N.A. Knock. De preekstoel met klankbord stamt uit omstreeks 1660, evenals de herenbank met wapen van de familie Ripperda. De kerkvloer bevat diverse zerken, waarvan die voor ds. Carolus Reneman (overleden in 1646) de oudste is. Rondom de kerk ligt een verhoogd kerkhof.
klik op een foto voor de diaserie van het interieur
Bronnen Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3).
