Algemeen Het dorp Hornhuizen is in de tiende eeuw op een oeverwal ontstaan. Aan het eind van de twaalfde eeuw werd te noorden van het dorp op de noordelijke oeverwal de Oude Provinciale Dijk opgeworpen, waarachter langs de Ommelanderweg de boerderijen werden gebouwd. Het dorp zelf bestaat uit een klein bebouwingslint.
Exterieur De hervormde kerk is (Breweelsterweg 1) is een driezijdig gesloten zaalkerk. De toren van twee geledingen heeft een traptoren een een tentdak met kleine spits. Deze toren is laat-gotisch en verloor in 1815 de bovenste geleding, die in 1818 werd vervangen door het huidige dak. Op de westelijke hoeken wordt de toren geschoord door zware, schuin geplaatste steunberen.In de toren bevindt zich een klok uit 1617, gegoten door Hans Falck van Neurenberch en een smeedijzeren uurwerk uit 1679. De neoclassicistische zaalkerk dateert uit 1850 en kwam in de plaats van een middeleeuwse kerk die groter was dan de huidige kerk. In 1978 werd de kerk overgedragen aan de Stichting Oude Groninger Kerken. Het gebouw wordt niet meer gebruikt voor kerkdiensten.
Interieur Het interieur bevat een herenbank met de wapens van Meckema van Ayla-Camstra (omstreeks 1730) en verder een zandstenen grafzerk met bronzen wapenschild voor Allert Tamminghe (overleden in 1498) en een gebeeldhouwde hardstenen zerk voor Julius van Meckama (overleden in 1638) en zijn vrouw Lucia van Deekema (overleden in 1652). Momenteel is het middenpad van de kerk in gebruik als jeu-de-boules-baan. In 1832-1833 werd het orgel geplaatst dat de Hornhuister kerkvoogden hadden overgenomen van het Blindeninstituut te Amsterdam. Het instrument, dat oorspronkelijk midden in de achttiende eeuw als huisorgel was gebouwd voor de heer Stipriaan Luïscius te Delft, werd in 1820 door H. Knipscheer naar het instituut overgeplaatst. In 1851 werd het orgel gewijzigd door P. van Oeckelen, waarbij tevens op de balustrade een voorlezerlessenaar werd aangebracht. In 1960-1062 werd het orgel ingrijpend verbouwd door de Fa. H.J. Vierdag. Momenteel is het orgel in verwaarloosde staat. Op de achterwand zijn fraaie draperieën geschilderd.
klik op een foto voor de diaserie
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3) Alle Middeleeuwse kerken van Harlingen tot Wilhelmshaven (ISBN: 978-90-330-0558-9) Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk
