Algemeen Het wierdedorp Huizinge kent een rechthoekige structuur. Het dorp wordt voor het eerst vermeld in de achtste eeuw als ‘Hutsinga’. De kerk ligt op het hoogste punt van de wierde die aan de west- en noordwestzijde deels is afgegraven. De structuur is sinds 1830 nauwelijks gewijzigd en Huizinge is dan ook aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De vooral aan de noordkant geconcentreerde bebouwing heeft enige verdichting en verandering ondergaan.
Exterieur De Hervormde kerk (Torenstraat 15) is een eenbeukige kerk met halfrond gesloten koor, zadeldak en een toren met tentdak. Koor en schip dateren uit het tweede kwart van de dertiende eeuw en hebben romano-gotische kenmerken. Het koor is het rijkst uitgevoerd met zware lisenen, rondboogfriezen (die onder de dakvoet met gepleisterde boogvelden), ronde gepleisterde nissen en rondboogvensters met kraalprofielen. In de noord- en zuidmuur van het schip zitten laag geplaatste vensters. De grote spitsboogvensters in de zuidgevel dateren, net als de spitsboogpoortjes in de noord- en zuidmuur, uit de late Middeleeuwen. De nogal lage toren stamt uit de veertiende eeuw. In 1847 kreeg de toren een hoge opbouw, maar die werd in 1868 weer verwijderd en vervangen door het huidige tentdak. In de toren hangen klokken uit 1452 en 1950. De kerk is gerestaureerd in 1960-1963 naar plannen van R. Offringa.
Interieur Het interieur wordt overdekt door meloenvormige koepelgewelven waarop zich fragmenten bevinden van romano-gotische baksteenimitatie-beschilderingen, maar ook latere gotische schilderingen van onder meer het Laatste Oordeel en rank- en bloemmotieven. In het koor bevindt zich een vijftiende-eeuws sacramentshuisje. Tot de inventaris behoren een in opdracht van de bewoners van de borg Fraam gemaakt koorhek (1641), een preekstoel met snijwerk van M. Walles en het wapen van de familie Albeda (1808) en een door L. en J. van Dam gebouwd orgel (1824-1825). Het orgel werd geplaatst op een galerij boven de westingangm gedragen door twee houten kolommen. Het instrument is in geheel oorspronkelijke staat gebleven; het onderging in de loop van de jaren slechts reparatiebeurt, o.a. door P. van Oeckelen. Een algehele restauratie van het instrument is thans in voorbereiding. In de kerkvloer liggen diverse laat-gotische zerken.
klik op een foto voor de diaserie
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3). Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk
