Select background

Garnwerd

Algemeen
Het in de middeleeuwen ontstane wierdedorp kent een langgerekte structuur. Door het afsnijden van de zeer bochtige Oude Diepte, een deel van het Reitdiep, kwam het dorp in 1629 direct aan de rivier te liggen en kreeg het daardoor een belangrijke rol in de scheepvaart van Groningen naar de Lauwerszee. De dorpsbebouwing verplaatste zich in de achttiende en negentiende eeuw steeds meer naar het oosten, richting rivier. De betekenis van Garnwerd nam sterk af nadat Groningen in 1867 via het Eemskanaal een betere verbinding met de zee kreeg. De wierde is aan de noordkant sterk afgegraven. Garnwerd is een beschermd dorpsgezicht.

Exterieur
De hervormde kerk (Burgemeester Brouwersstraat 3) werd aan het eind van de dertiende eeuw gebouwd en is een eenbeukige kerk met vijfzijdig gesloten koorsluiting (inwendig halfrond) en een forse ongelede westtoren. Het romano-gotische kerkgebouw heeft een koor uit 1229 en een schip met kap uit 1393. Het is later van steunberen voorzien. Van de in 1738 ingestorte toren resteert het gepleisterde onderstuk, waarop in 1751 de toren werd herbouwd. Uit die tijd stamt ook de aansluitende, met voluten versierde westgevel. De tegenwoordige vensters van het kerkgebouw zijn van latere tijd. Tussen 1974 en 1976 werd de kerk gerestaureerd. In de zuidmuur bevindt zich nog een oorspronkelijk laag venster met oud glas-in-lood. De toren draagt een windvaan met het wapen-Lewe. De kroonluchters dateren van 1843. In de toren zijn twee zandstenen zerken opgesteld: de ene met drie zonneraderen, de andere van 1538 daterend. Het uurwerk in de toren is in 1775 vervaardigd.

Interieur
Het interieur wordt gedekt door een balkenzoldering, die in plaats is gekomen van de oorspronkelijke stenen gewelven. De kerk bezit gaaf meubilair met een preekstoel uit de eerste helft van de achttiende eeuw, een herenbank uit de achttiende eeuw en banken uit de negentiende eeuw. De avondmaalstafel uit het tweede kwart van de achttiende eeuw is mogelijk van de borg te Aduard afkomstig. Het orgel is in 1809 door Lambertus van Dam gebouwd en in 1834 door zijn zoons vergroot. Volgens overlevering zou het orgel in opdracht van Jonkheer Lewe zijn vervaardigd voor de kerk van Aduard. Toen het schip dat het orgel vervoerde, ’s winters in het Reitdiep bij Garnwerd vastvroor en Jonkheer Lewe bovendien in financiële problemen raakte, besloten de Garnwerder kerkvoogden het orgel over te nemen. De drie beelden op het orgel (symboliserend Geloof, Hoop en Liefde) zijn in 1867 gekocht. Achter het orgel is het zeventiende-eeuwse tongewelf koorvormig afgesloten. De tot in het begin van de twintigste eeuw nog aanwezige beschilderde achterwand vormde een kleurige omlijsting van het orgel.In het torenportaal bevinden zich een Bremer zandstenen sarcofaagdeksel, waarschijnlijk uit de twaalfde eeuw, en een grote hardstenen zerk uit 1538. Op het kerkhof liggen achttiende-eeuwse grafstenen en een gietijzeren grafzerk voor J. de Vries (overleden in 1868).

klik op een foto voor de diaserie