Algemeen Het dijkdorp Zeerijp ontstond in de dertiende eeuw op een van de oudste dijken in de Fivelboezem. In de loop van de middeleeuwen ontwikkelde zich een langgerekt dorp. In de buurt lagen de borg Haykema van de familie Borck en de borg Juckema van de familie Ripperda. Aan de oostzijde is de dorpbebouwing na de Tweede Wereldoorlog enigszins verdicht.
Exterieur De Hervormde kerk (Borgweg 6), oorspronkelijk gewijd aan St. Jacobus, is een rijzige kruiskerk met vijfzijdig gesloten koor en een vrijstaande toren. De kerk kwam in het midden van de veertiende eeuw tot stand in late romano-gotische stijl met gotische invloeden. De hoog oprijzende meloenvormige koepelgewelven met acht, en in de ondiepe dwarsarmen vier, ronde ribben zijn nog romanogotisch van karakter. De hoog oprijzende spits boogvensters zijn gotisch van vorm. De kerk heeft een vrijstaande spitse toren, waarop een gedenksteen vermeldt: ‘Anno 1608 is dese toren nieus gerepar’. Blijkens een bestek uit 1664 werd het jaar daarop een nieuwe hoge naaldspits aangebracht. In de aanbouw aan de westzijde was de consistoriekamer. Mogelijk werd daar direct na de Reductie school gehouden, maar zoals gebruikelijk op het Groninger platteland was in de achttiende eeuw ook hier in de kosterie een school vertrek ingericht. Het tentdak van de toren stamt uit 1834 toen de toren werd ingekort. In de toren hangen drie klokken, twee moderne en één uit 1502, gegoten door Geert van Wou.Het ruime kerkhof heeft een smeedijzeren hek tussen hardstenen palen, daar geplaatst in 1793-1795 en mogelijk afkomstig van de toen gesloopte borg Haykema. Op het kerkhof bevinden zich een baarhuisje uit 1893 en enkele interessante grafzerken
klik op een foto voor de diaserie van het exterieur
Interieur Aan de binnenzijde zijn de muren onder de vensters geleed door spaarnissen, tel kens gesloten door twee rondbogen. In de 17 de eeuw bouwde men tegen de westgevel een schoolgebouwtje met les_ senaarsdak. De kerk is gerepareerd in 1793-'95 en kreeg toen mogelijk een nieuwe kap. Bij een restauratie in 1962'66, naar plannen van R. Offringa, zijn de vaste banken en de koorwand uit 1640 uit het interieur verwijderd en is op de muren en de gewelven het oorspronkelijke kleurenschema gereconstrueerd. Tot de kerkinventaris behoren een rijke preekstoel met afbeeldingen van de deugden, gesneden door Johan Elderkamp (1646), twee blokken banken met fronton (zeventiende eeuw), een avondmaalstafel in Lodewijk XV-vormen (1773). Het orgel uit 1651, waarvan behalve de kast ook nog enig pijpwerk resteert, werd gemaakt door Th. Faber. De orgelkast in maniëristische vormen - voorzien van de wapens van Maurits Ripperda en Nicolas van Borck - is ontworpen door Derck Abrahams en gesneden door Johan Elderkamp. Het instrument is in 1978-1979 grondig gerestaureerd. De kerkvloer bevat enkele zerken met wapens, met als oudste die voor Lucia Ten Holte-Clant (overleden in 1631). Bijzonder zijn de elf rouwborden voor leden van bekende Groninger geslachten, waaronder die voor Maurits Ripperda (overleden in 1665), Nicolaas van Borck (overleden in 1682), Derk Clant (overleden in 1700), Margareta Josina Alberda-Horenken (overleden in 705) en Habbina Elisabeth van Borck-Alberda (overleden in 1717). Het ruime koor is vanaf de vroege zeventiende eeuw ingericht voor de avondmaalsvieringen. Tot de kerkrestauratie stond daar tussen de lange halfronde banken een avondmaalstafel, daterend uit 1773. Na die restauratie is een halfronde tafel in het koor geplaatst, gemaakt in het begin van de negentiende eeuw en afkomstig van de arrondissementsrechtbank te Groningen. Daar had die tafel, voorzien van groen laken, dienst gedaan in de grote achttiende eeuwse zittingszaal, oorspronkelijk in gebruik bij de Hoge lustitiekamer, later bij het provinciaal gerechtshof en tenslotte de plaats voor de zittingen van de arrondissementsrechtbank. Toen die zaal rond 1965 van nieuw meubilair werd voorzien, werd de oude zittingstafel via de Dienst Domeinen voor een tientje aan de kerk van Zeerijp verkocht.
klik op een foto voor de diaserie van het interieur
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3) Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk
.jpg)
