Algemeen Het wierdedorp Aduard is ontstaan in 1192, toen hier de aan St.-Bernardus gewijde cisterciënzerabdij Aduard werd gesticht. Het abtenkroniek van het Aduarde klooster vermeldt dit als volgt: ‘In het jaar 1192 op de negende juni, namelijk op de dag van de Heilige Bonifatius bisschop en martelaar en bondgenoten, is gesticht een klooster in Friesland, St. Bernardus in Aduard in het bisdom Münster, de tweede dochter van Klaarkamp, 38 jaar na de dood van de Heilige Bernardus. De oorzaak van deze stichting was de veelvuldige verschijning des nachts van lichten op die plaats. Dit werd, vanuit vroomheid, gezien als een voorteken voor de toekomst. Daarom werkten de gelovigen eensgezind aan de bouw van het klooster, hopende dat dit de Almachtige Heer welgevallig zou zijn die een zo duidelijke aanwijzing gaf over voorzegde plaats. Op diezelfde plaats waren zeer heilige mannen, zoals de geschriften van deze plek aantonen, die werk noch uitgaven hebben gespaard om een waardig huis voor God voor te bereiden En nadat zij dit met muren omgaven, hebben zij de heilige zeden nooit verlaten. En omdat zij zelf vaak gebrek leden, wisten zij hoe de armen te voeden'.Tussen 1230 en 1262 verrees de abdijkerk. In de Middeleeuwen groeide de abdij uit tot een groot ommuurd en omgracht kloostercomplex met ongeveer 25 stenen gebouwen. In 1580 wordt er in en om het klooster gevochten tussen Staatse en Spaanse legers. Het klooster wordt in de brand gestoken en de monniken vluchtten naar hun refugium in Groningen. In 1594 wordt het klooster officieel opgeheven. In dat jaar vindt de Reductie plaats. De stad Groningen en de Ommelanden sluiten zich aan bij de Republiek der Verenigde Nederlanden. Het Rooms-Katholicisme wordt een verboden godsdienst, alleen de Gereformeerde mag uitgeoefend worden. De gebouwen zijn geleidelijk gesloopt. Alleen de ziekenzaal van de abdij is blijven staan. Deze is in 1595 in gebruik genomen als protestantse kerk, wat het nog steeds is. De huidige hoofdstraat in het dorp was de vroegere hoofdweg van het klooster die liep van de Noorderpoort naar de Zuiderpoort. De eerste huizen werden gebouwd langs de vroegere haven van het klooster. Het dorp is na de Tweede Wereldoorlog naar het oosten uitgebreid.
Exterieur De Hervormde kerk (Burg. Seinenstraat 42) is een fors, recht gesloten zaalgebouw, dat in het begin van de veertiende eeuw werd gebouwd als ziekenzaal voor de lekenbroeders van de cisterciënzerabdij Aduard. Het gebouw heeft rijk gedetailleerde bakstenen topgevels. De lange gevels hebben een reeks grote lichtvensters en daaronder een reeks kleinere vensters voor de ontluchting, typerend voor middeleeuwse ziekenzalen. Tegen de noordgevel staat sinds de restauratie een veelhoekige uitgebouwde traptoren. De westelijke topgevel is voorzien van een bakstenen luiconstructie met een klok uit 1554, gegoten door Gerrit van Dam. In 1568 bracht blikseminslag aanzienlijke schade toe aan de kloosterkerk, welke op dat moment niet alleen vier torens, maar ook een orgel en een carillon bezat. De ziekenzaal is na de Reductie in 1594 ingericht als hervormde kerk, waarbij men de drie westelijke traveeën tot school en schoolmeesterswoning heeft verbouwd. Rond 1720 liet Evert Joost Lewe van Aduard het interieur veranderen in een familiekapel met stucwerk in Lodewijk XIV-stijlen. Het exterieur werd omstreeks 1850 ingrijpend veranderd in neogotische stijl. Bij een restauratie in 1917-1928, naar plannen van H. van Heeswijk, zijn het exterieur en het interieur in de romano-gotische toestand hersteld.
Interieur Het interieur van de kerkzaal wordt overdekt door een bij de restauratie aangebracht houten tongewelf met een florale beschildering van J. Por. De romano-gotisch gedetailleerde wanden hebben rondstaven in rode baksteen, afgewisseld met verglaasde stenen. De vensters worden afgewisseld met grote spitsboogvormige, met vlechtingen gevulde nissen. De ronden nissen tussen de vensters zijn voorzien van vierpassen, gevuld met geglazuurde reliëftegels. In het westelijke deel van het gebouw is een groot deel van de oorspronkelijke dertiende-eeuwse vloertegels met ingedrukt patroon herlegd. Tot de kerkinventaris behoren een rijk gesneden preekstoel in Lodewijk XIV-stijl (1723), geschonken door het echtpaar Lewe van Aduard en van Berum, een overhuifde herenbank met hun wapen en twee wandbanken (omstreeks 1725). In de vloer liggen enkele grafzerken, waaronder de van wapens voorziene zerken voor Evert Joost Lewe van Aduard (overleden in 1742) en Christina Emerentiana van Berum (overleden in 1740). Het orgel werd in 1908 gebouwd door M. Eertman en is het eerste in dit gebouw. Het werd geplaatst op een nieuwe galerij boven de ingang van de kerk.
Klik op een foto voor de diaserie
Bronnen Monumenten in Nederland (ISBN: 90-400-9258-3) Het Groninger orgelbezit van Adorp tot Zijldijk http://www.aduard-historie.nl
